Hầu Đồng và Nghi Thức Hầu Đồng

05/04/2017 09:52

Hầu bóng là một phong tục gắn liền với đời sống tâm linh của người Việt. Đây là một lễ thức đặc trưng mà tiêu biểu nhất là tín ngưỡng Tứ Phủ.

 

Tóm Lược: Hầu bóng là một phong tục gắn liền với đời sống tâm linh của người Việt. Đây là một lễ thức đặc trưng mà tiêu biểu nhất là tín ngưỡng Tứ Phủ. Tín ngưỡng Tứ Phủ là tín ngưỡng đặc thù của người Việt. Tín ngưỡng này có rất nhiều nghi lễ đầy mầu sắc và là mấu chốt đã tạo ra nhiều lễ hội rất phong phú, đa dạng đến phức tạp.

Hầu bóng là nghi lễ nhập hồn của các vị Thánh Tứ Phủ vào thân xác ông Đồng bà Cốt . Khi các vị Thánh đã nhập đồng thì Đồng chính là Thánh hiển linh để phán truyền, ban phúc cho các tín dân. Để phục vụ cho nghi lễ quan trọng này người ta đã sáng tạo ra một hình thức lễ nhạc gọi là Hát Vǎn để phục vụ cho quá trình nhập đồng hiển thánh

 


 

HẦU BÓNG

Hầu bóng còn là một đam mê của các ông bà tin tưởng vào tâm linh sâu đậm của mình đối với các vi thánh.Hầu đồng chính là “Sa Man Giáo” từ thời thương cổ của nhiều dân tộc trên thế giới.

Theo quan niệm dân gian thì người hầu đồng trước hết là người có duyên với đạo Mẫu (Có căn).

- Là những người trong phong trào theo nhau đội bát nhang.

- Dạng thứ hai là những người có căn cơ qua một lễ Phủ

- Dạng thứ ba là những người có cao căn đã mở tứ phủ để hầu đồng hay còn gọi là lính của ngài

- Dạng thứ tư là những người đã mở điện thờ tại gia. Muốn thành ông đồng bà cốt phải qua hai lễ tôn bát nhang và ra đàn Tứ Phủ. Như vậy hầu đồng thực chất có thể xem là một hình thức diễn xướng dân gian có đủ yếu tố Lễ nhạc và Vũ Đạo.


 

Các Nghi Thức Chuẩn Bị Cho Một Buổi Hầu Đồng

Ðiện thờ: Điện thờ chính thờ hệ thống Mẫu Tứ Phủ, Mẫu Thượng Thiên (Trời) ở giữa, Mẫu Ðịa (Ðất) ở bên phải, Mẫu Thoải (Nước) ở bên trái, Mẫu Thượng Ngàn (Núi, Rừng). Ở các chùa chiền miếu mạo thường những bức tranh thờ bà Chúa, đức Thánh Trần, ông Hoàng Ba, Hoàng Bẩy, Tam Phủ, Tứ Phủ theo nghệ thuật thời thượng Đông Hồ, Hàng Trống hay Sỳnh.

Người hầu đồng trước tiên phải chọn ngày lành tháng tốt để chuẩn bị hầu với thủ nhang nhà đền, phủ hay điện

Dàn nhạc Hầu Bóng. Dàn nhạc hầu bóng gồm có 1 đàn nguyệt, 1 đàn nhị, 1 sáo, 1 trống lớn, 1 trống nhỏ, 1 cảnh đôi, 1 phách. Tùy từng địa phương, tùy hoàn cảnh hành lễ mà người ta có thể thêm bớt nhạc cụ này hoặc nhạc cụ khác, nhưng người ta không thể bớt đi đàn nguyệt, trống nhỏ, cảnh đôi vì đây là những nhạc cụ nòng cốt, nhạc cụ tính cách của dàn nhạc Hầu Bóng..

Nhân sự cho một buổi hầu đồng: Hai người phụ đồng là người thân hay người trong hội hoặc trong nhóm và một ban cung văn

Trang phục: Tang phục thích hợp cho từng vị thánh, thần nhập đồng. Vì vậy người hầu đồng phải chuẩn bị đầy đủ trang phục tùy theo định hầu mấy giá. Thường thì cần những trang phục sau đây:

Khăn đỏ phủ diện

- Ít nhất là 5 chiếc áo dài mầu sắc khác nhau và một quần dài trắng

- Khăn tấu hương và một ít loại khăn khác

- Thắt đai lưng mầu

- Thẻ ngà, kiềng bạc, vòng, hoa tai, chuỗi hạt, xuyến, quạt và son phấn

- Tuy nhiên cũng có trường hợp, người hầu đồng chỉ cần một vuông vải đỏ.

Mầu sắc của trang phục phải phù hợp với mầu sắc của từng phủ. Mầu đỏ Thiên Phủ, mầu vàng Địa Phủ, mầu xanh Nhạc Phủ và mầu trắng Thoái Phủ.

 


 

LỄ VẬT

Lễ vật trình đồng phải khác với lễ vật hầu bản mệnh hay tiệc khao, được trình bày trên một kỷ tháp hình chữ nhật kê chính giữa và gồm những thứ sau đây:

- Chén đũa bạc, đĩa và cốc pha lê chính giữa là một cái gương trên phủ một chiếc khăn thêu. Hai bên bục và trước kỷ ( bày bốn mâm lễ Tứ Phủ mỗi mâm có chín quả trứng, một cái lược, một cái quạt, một đôi guốc, chín vuông vải nhiễu mầu phủ lên trên (nhiễu hoặc lụa). Mầu phải là ma6`u chính của Tứ Phủ (Xanh, đỏ, trắng và vàng). Bên cạnh mâm lễ có một cái chung nhỏ , một cái thau nhỏ. Cứ mỗi lễ phải thay một hình nhân (nôm) và bốn lốt (2). Bên cạnh mâm lễ Tứ phủ là mâm lễ sơn trang (3), mà bất cứ thứ lễ gì cũng phải chia ra làm 13 phần (4). Một phần lớn bày ở giữa còn 12 phần nhỏ bày xung quanh. Ngay cạnh đó là một mâm hài sơn trang (hoặc giống) mầu. Mũi hài có thêu hình chim phượng. Một trăm vàng thoi (Giấy vàng xếp thành thoi).

- Lễ mặn sơn trang gồm : có ốc, tôm, cá khô, cua (13 hoặc 15 con), mực, nếp cẩm, dừa tươi...

- Lễ sơn trang về đồ chay thường có : 1 mâm hoa quả gồm khế chua sung chát gừng cay, chanh ớt,dứa..Ở dưới bệ,

Thường thì tán lộc sơn trang ở giá chầu bé hoặc cô bé hoặc bất kì giá chầu hoặc cô miền thượng .

Trước bàn thờ bầy đủ các loại mã và một chiếc thuyền rồng hình cánh phương có 12 hinh nhân chèo thuyền, một đôi ngựa và một đôi voi có đủ yên cương và hàm thiếc. Những đồ dung mã người ta sẽ hóa (đốt) sau khi lễ.

Ngày nay lễ vật có thay đổi đôi chút tùy nơi, tuy nhiên vẫn phải giữ căn bản tối thiểu tùy đồng tiền dâng cúng

 



 

Trình Tự Một Buổi Hầu Đồng:

Băt đầu buổi hầu đồng người ta đặt các lễ vật lên hương án. Người hầu đồng để các dụng cụ lên chiếu đồng, bước lên chiếu đồng, lấy hoa xoa lên mặt, quần áo rồi vẩy xung quanh để tẩy uế . Cung văn lên giây đàn, dạo nhạc, hát văn cộng đồng. Ba động tác tiên khởi mà người hầu đồng phải làm là: Chấp tay chờ cho phụ đồng phủ khăn diên lên đầu trùm cả tay xong thì đưa tay lên trán rồi bước chân trái lên môt bước, chân phải chụm lên với chân trái, lập lai them hai lần mới quỳ xuống. Người hầu đồng làm lễ vái dập người, hai tay chống xuống chiếu, mặt úp sát, vái ba lễ. Sau đó đứng dậy đi dật lùi ba bước về vị trí cũ. Giá đệ nhất được bắt đầu.

Cũng như giá đầu, khi sang một giá khác, người hầu đồng sau khi thay đổi trang phục và lễ cụ sẽ bước lên chiếu đồng, cung văn chuẩn bị tấu nhạc. Người hầu đồng, chit xoa khăn vái, ngồi xếp bằng. Người phụ đồng kính cẩn đưa một chiếc khăn phủ diện mầu đỏ. Hầu đồng cầm khăn, vái mấy vái rồi phủ lên đầu, hai tay cầm hai mép khăn phủ ở đầu gối. Một lúc sau đầu hầu đồng lắc lư, đảo đảo rồi bất ngờ hét lên một tiếng, chỉ ngón trỏ trái lên trời. Đó là dấu hiệu giá quan lớn đệ nhất nhập đồng.

 


 

Một Giá Đồng Có Thể Tiến theo Trình Tự Sau

a. Thay Lễ phục:

Mỗi vị thánh đều có lễ phục riêng phù họp với danh hiệu của vị đó và mầu sắc cũng khác biệt tùy từng phủ, từng gốc tích sắc tộc gốc, phẩm hàm cũng như văn hay võ.

 

b. Dâng hương hành lễ:

Đây là một nghi thức không thể thiếu được cho bất cứ gía nào. Hầu đồng tay trái cầm một bó nhang đã đốt sẵn, boc trong mot chiếc khăn có tẩm hương. Tay phải rút một nén nhang rồi huơ lên bó nhang trong tay làm động tác phù phép mà ngôn ngữ hầu đồng gọi là khai nông, để xua đuổi tà ma

 

c. Lễ thánh giáng:

Khi hầu đồng có thánh nhập vào thì buông các nén hương đang cầm theo tay chắp , nghiêng mình ra hiệu thánh thuộc hạng thứ bậc nào.

Có hai hình thức thánh giáng :

- Giáng trùm khăn (hầu tráng mạn) với các giá thánh mẫu. Mẫu chỉ đến chứng giám rồi đi ngay.

- Giáng mở khăn – với các hang quan trở xuống.

Khi thánh đã nhập, người hầu đồng không còn là người phàm nữa, xuất thần, tự thôi mien đã giúp cho họ nhảy múa một cách uyển chuyển, nhịp nhàng mà bình thường họ không làm được. Đó chính là hứng khởi mang tính tâm linh tôn giáo (Chỉ có ở một số người)

 

d. Múa đồng :

Múa đồng là một hình thức diễn xướng đã được cách điểm hóa, khẳng định sự ứng nhập của thần linh. Bởi vậy động tác múa khác nhau tùy theo từng vị thánh. Nhưng chung chung thì thấy có ảnh hưởng của chèo và vũ điệu dân gian.

Mỗi động tác múa trong các giá chầu phản ảnh con người thật của vị thánh giáng đồng. Khi múa đồng thì ông đồng bà cốt sử dụng một số lễ cụ như kiếm, đao, gậy, mái chèo, quạt hay cờ…

Trước khi sử dụng lễ cụ, người hầu đồng bắt chéo hai dụng cụ lên trước trán, sau đó cúi đầu làm lễ. Khi múa xong một giá, người hầu đồng lại bắt chéo hai lễ cụ trước trán để tạ lễ.

 

e. Ban Lộc và nghe Văn chầu:

Sau khi đã múa các thánh thường ngồi nghe cung văn hát, kể sự tích lai lịch vị thánh đang giáng. Với các giá ông Hoàng thì cung văn ngâm các bài thơ cổ. Thánh biểu hiện sự hài long bằng động tácvề gối và thưởng tiền cho cung văn. Lúc nầy cũng là lúc, thánh dùng những thứ người hầu đồng dâng như: rượu thuốc lá, trầu nước v.v. Các thứ thánh dùng phải làm nghi thức khai cương (khai quang) cho thanh sạch.

Lúc nầy những người ngồi dự chung quanh đến gần để cầu xin hoặc nghe thánh phán truyền. Và đây cũng là lúc thánh phát lộc. Lộc thánh gồm nhiều thứ như: hoa quả, bánh trái, gương lược, tiền bạc, nén nhang cháy v.v.

 

f. Thánh thăng:

Cuối cùng là dấu hiệu thánh thăng. Người hầu đồng ngồi yên, hai tay bắt chéo trước tránquạt che lên đỉnh đầu, khẽ rung mình, lúc ấy hai người phụ hầu đồng cấp tốc phủ khăn diện lên đầu người hầu đồng, cung văn trổi nhạc và hát điệu thánh xa giá hồi cung

Nam mô a di đà phật.


 

 

Kha Huỳnh Xin cho hỏi mọi người với cái nhìn phật pháp thì lễ HẦU ĐỒNG có ý nghĩa gì?

 

Minh Định

Minh Định Theo đạo phật hầu đồng đơn giản là tín ngưỡng dân gian thui mừ.xiển dương đạo nghĩa ug nước nhớ nguồn,trình đồng là lúc diễn lại tích của các vị thánh,đại loại vậy.ý kiến cá nhân chỉ vậy thôi.

 

Kha Huỳnh Minh Định rất vui khi bạn góp ý, mình không hỏi đạo phật nghĩ gì về hầu đồng, mà trong lể HẦU ĐỒNG đã có ý nghĩa gì với pháp phật, và tại sao ông bà xưa lại có lễ này, nó có công đức gì

 

Minh Định

Minh Định Đạo phật đi đến địa phương nào cũng sẽ giao hoà với tín ngưỡng bản địa.hầu đồng là để kể lại tích và để tỏ lòng kính trọng biết ơn các vị thánh như vậy cũng có Phước đức,ko phải công đức.nhưng trong hầu đồng có phần hoá mã và cũng tiến sơn trang những chúng sinh như cá ốc chẳng hạn thì lại là tổn Phước,mất đi cũng Đức vì sát sinh và đốt mã là hủy hoại tài bảo.nhiều chùa theo đại thừa ở phía Bắc có khu riêng để thờ các vị thánh bản địa và đạo phật coi đó là các vị hộ pháp.Đây chỉ là ý kiến cá nhân theo góc nhìn phật giáo,ko nhất thiết ứng dụng vào tín ngưỡng dân gian ah

 

Jan Nguyen

Jan Nguyen Câu hỏi này quả là khó nhưng em xin phép trả lời theo suy nghĩ của em:

- Nói về Đạo Phật thì ng tu để làm gì ? Để sửa chính thân tâm mình và giải quyết vấn đề quan hệ con ng với con ng. Hay nói cách khác mỗi ng trong chúng ta đều có tần số năng lượng nhất định, khi năng lượng trong cơ thể k đc quản lú mà chạy tự do sẽ phát sinh ra những hành vi tiêu cực khó lương cho nênkhi tu tức là ta quản lý và điều khiển năng lượng giúp làm việc có ích

- Nói về vấn hầu của Nhà Thánh là để giải quyết vấn đề năng lượng của con ng, phóng thích năng lượng xấu và tiếp nhận năng lượng tốt của Tiên Thánh.

Cho nên nhìn từ góc độ nhà Phật với việc hầu đồng là giải quyết vấn đề năng lượng, tuỳ theo căn cơ duyên nghiệp khác nhau mà cách giải thoát năng lựng cũng khác nhau chính vì thế có 36 giá hầu nhưng k phải ai cũng hầu hết mà còn phụ thuộc vào duyên của từng ng...

Nếu nói mỗi vấn hầu cúng tam sinh là sát sinh thì xin cho hỏi liệu trên thế giới này các vị tu hành có sát sinh k ? Xin thưa rằng các vị tu hành ở Nepal thường xuyên ăn thịt trâu khi mùa đông đến vì khí hậu lạnh ở đó k thể trồng cây đc.

Nếu nói họ ăn thịt xúc vật là phạm giới thì tại sao việc tu hành theo đạo Phật vẫn đc lan toả khắp thế giới ? Đơn giản là vì mỗi khi ăn họ ăn với tâm thức nào ? Trước khi làm thịt 1 con vật họ thường niệm thần chú hồi hướng công đức cho con vật và mong muốn con vật đc giác ngộ và giải thoát chuyển kiếp và đc đến nơi cảnh lành.

Cho nên với canh đàn khoá lễ của Đạo Mẫu có cúng tam sinh thì chúng ta nên làm với tâm thức cúng dâng để con vật đc hưởng linh khí của Tiên Thánh có duyên tu tập giác ngộ và giải thoát

 
 
Minh Định

Minh Định Khi các vị bên Tây tạng phải ăn chúng sinh vì do điều kiện ko còn gì để ăn,và các vị ăn trong bồ đề tâm nhưng nếu có điều kiện ăn chay họ nhất quyết ko ăn mặn và ko được sát sinh.đó mới chính là điều mấu chốt b ah.
Tu ko phải để giải phóng năng lượng mà để quay trở lại bản tính nguyên sơ,tu là sửa đổi,là phát khởi từ bi và bồ đề tâm,tu để ko vọng động chạy theo cảnh bên ngoài,tu để phát khởi trí tuệ nguyên sơ của bản thể.ý kiến cá nhân vậy thôi ah.có thể chưa được chuẩn xác xin hoan hỷ ah
Vấn đề con vật được hưởng linh khí từ phật thánh là điều chúng ta tự ăn ủi những việc tước đoạt mạng sống của chúng sinh khác thui.năng lượng và từ trường có khác ko ah?về phật giáo kim càng thừa hay nhắc đến kinh mạch,trong kinh mạch có khí.

 

Minh Định

Minh Định Jan Nguyen: Quan điểm cho rằng những người tu Kim Cang Thừa được phép ăn thịt là hoàn toàn sai lầm. Điều này không có liên quan gì tới Phật Giáo (tương tự như quan điểm sai lầm cho rằng Phật Tử phải là người ăn chay). Đúng hơn đây là sự lựa chọn cá nhân.

Lý do chúng ta có rượu và thịt trong một vài lễ puja của Kim Cang Thừa là để tịnh hoá bám chấp vào tri kiến tịnh hay bất tịnh, nhưng đây không phải là lý do để người tu có thể ăn thịt và uống rượu.

Lý do nhiều hành giả Tây Tạng ăn thịt là do bối cảnh lịch sử. Vào thời đó, mùa màng không thể sinh sôi trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, vậy nên cách duy nhất để nuôi dưỡng cơ thể là phải ăn thịt. Dù sau này điều kiện đã thay đổi, tuy nhiên thói quen ăn thịt này vẫn được duy trì.

Khi ăn thịt, chúng ta phải gánh lấy nghiệp quả, và đó là sự lựa chọn của chúng ta. Cũng giống như việc bạn phá vỡ giới nguyện khi uống rượu (tới mức độ đánh mất sự sáng suốt). Nếu bạn có thể uống rượu mà không say như các bậc Đại Thành Tựu, thì cứ việc uống. Vấn đề là các bạn không được để mình say. Nhưng liệu các bạn có dám chắc về giới hạn của mình?

Có một vài phương tiện thiện xảo để chúng ta làm giảm bớt những điều tiêu cực liên quan đến việc ăn thịt. Chẳng hạn như, chúng ta có những minh chú để tịnh hoá thịt trước khi ăn. Tuy nhiên, để vun bồi lòng bi mẫn thì chúng ta nên giảm ăn thịt một cách tối đa. Do vậy, xin hãy ghi nhớ, thật sai lầm khi cho rằng người tu Kim Cang Thừa có thể ăn thịt mà không phải gánh chịu hậu quả.

 

Trích lược pháp giảng của Khenpo Gyaltsen trong chương trình Đón Năm Mới 2017 tại Trung tâm Rangjung Yeshe Oddiyana - Singapore.

 


Jan Nguyen
 Jan Nguyen Lý thuyết là thế, bạn biết sát sinh là mang nghiệp nhưng mấy ai đắc đạo mà bỏ ăn thịt chỉ ăn chay ? Liệu bạn @Minh Định đây có thể làm đc việc duy trì ăn chay trường khi tôi thấy bạn nói và hiểu biết rất tốt về việc này ?

Theo mình mọi thứ là lí thuyết, từ lí thuyết đến thực hành còn xa lắm nhất là tu trong đời thực thế này. Vạn vật sinh ra ắt có luân hồi, tạo hoá xoay vần cả con ng và con vật đều vận động để sinh tồn.

Chúng ta tu trong đời thực biết cân bằng thực tế mà uốn nắn đg tu sao cho phù hợp.

Trên đời này mọi sự đều k có nguyên tắc nhất đinh, nguyên tắc chỉ sinh ra khi sự việc diễn ra. Cho nên tuỳ cơ mà ứng biến ... Cảnh giới của Phật khác với cảnh giới của Thánh vì thế mọi sự so sánh đều là khập khiễng

 

Minh Định

Minh Định Nhà phật có giới luật,nhà thánh có lề lối ko phải mình thích làm gì thì làm mà vẫn đến được đích đâu.muốn đạt đến tâm thức đồng với các ngài thì bạn ko thể nào hành động và tư duy khác với các vị được.ta phải như nước hoà với nước ko khác biệt.nếu ta ko làm được thì con đừng ta đi lệch với đích đến của các ngài rồi.cho nên lý thuyết là để đưa vào thực hành b ah.rất vui khi được trao đổi với bạn.

Trong đạo phật có ăn ngũ nhục mà b,ăn chay là giới luật được các vị tổ chế ra để khởi lên lòng bị mẫn thôi.

 

 

Jan Nguyen

Jan Nguyen Tâm linh Việt Nam! Còn nhiều tồn đọng tiêu cực, nếu ai cũng theo Phật bỏ Thánh thì sự tiêu cực kia ai giải quyết ? Hồn thiêng sông núi, tâm linh việt luôn có sự kết nối giữa Thánh và Phật. Mỗi cảnh giới có cấp độ khác nhau, nên bản thân mỗi chúng ta duyên đâu thì về đấy nhưng đừng quên cái gốc của đất Việt

Cáo Nhỏ

Cáo Nhỏ Tuỳ hỷ công đức cúng chư thánh thì chay mặn đều được cốt ở cái tâm. Còn riêng chư phật thì phải chay. Nếu vẫn ăn thịt nhưng về sau biết sửa lỗi làm nhiều việc thiện thì hoan hỉ. Ở đời it cái được hoàn hảo nên tuỳ tâm mà tu
 

Kha Huỳnh Để tôi nói với cái nhận thấy của mình về lễ HẦU ĐỒNG đã thực hành công đức gì mà trong phật pháp đã dạy. Thứ nhất là cúng dường PHẬT THÁNH. thứ hai thực hành tứ trọng ân. thứ ba bố thí. . 1 cúng dường PHẬT THÁNH là hoa đăng , trà quả và các lễ phẩm để dâng lên PHẬT THÁNH. 2 tứ trọng ân . 1 ân trời đất đã ban cho ta sự sống này, 2 ân chư THÁNH đã hy sinh tánh mạng và công sức để ta có cuộc sống an bình, 3 ân tổ tiên đã giúp ta hiện hửu ở trần gian này , 4 ân tất cả các anh hùng liệt sĩ và tấc cả mọi người có duyên để ta gặp trong đời. 4 bố thí là những đồng tiền ta có đã bỏ kho mà ban phát một cách rộng rải không hề phân biệt, không hề tính toán và không hề cho đó là tiền của mình mà là lộc của chư THÁNH.
 

...

 

Căn Ai ? Bóng Ai ? Ghế Ai ? bạn dùng tâm thức nào để đón nhận ? I Jan nguyen 

 
 

 

Nguồn: Thiền Viện Trúc Lâm